Iletisim
Ceza yargılamasında bir dosyanın kaderini belirleyen en keskin kılıç, şüphesiz ki iletişim kayıtları ve bu kayıtların hukuki sıhhatidir. Modern ceza hukukunda dijital ayak izleri ve teknik takip verileri, maddi gerçeğe ulaşmada birincil derecede öneme sahiptir. Ancak 30 yılı aşkın mesleki tecrübemle sabit ki; usulüne uygun elde edilmeyen, Yargıtay kriterlerine aykırı şekilde dosyaya giren her türlü iletişim kaydı, bir savunma stratejisinin en güçlü dayanağı haline gelebilir. İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması süreçleri, bireyin en temel haklarından olan haberleşme hürriyetine doğrudan müdahale teşkil ettiğinden, bu alandaki en ufak bir usul hatası "zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir" ilkesi gereği delili hükümsüz kılacaktır.
Ceza Muhakemesinde İletişimin Denetlenmesi ve Hukuki Çerçeve
Türk Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135. maddesi uyarınca; bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda iletişimin denetlenmesine karar verilebilir. Bu tedbir, özellikle uyuşturucu ticareti ve örgütlü suçlar gibi ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren dosyalarda kilit rol oynar. İletişimin tespiti (HTS kayıtları), dinlenmesi ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi süreçleri, mutlak surette hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yürütülmelidir.
| İşlem Türü | Yasal Dayanak | Karar Mercii | Azami Süre (Normal/Örgütlü) |
|---|---|---|---|
| İletişimin Tespiti (HTS) | CMK 135/1 | Hakim (Gecikmesinde Savcı) | Geçmişe dönük sınırlama yok |
| Dinleme ve Kayda Alma | CMK 135/1 | Ağır Ceza Hakimi | 2+1 Ay / Örgütlü suçlarda +1 ay uzatma |
| Sinyal Bilgisi Değerlendirme | CMK 135/4 | Hakim | 2 Ay (+1 Ay Uzatılabilir) |
| Mobil Telefonun Yerini Belirleme | CMK 135/5 | Hakim (Gecikmesinde Savcı) | 2 Ay (+1 Ay Uzatılabilir) |
Bölgesel Pratikler: İstanbul, Ankara ve İzmir Adliyelerindeki Uygulama Farkları
Türkiye’nin büyük metropollerindeki adliyelerde iletişim kayıtlarının değerlendirilmesi noktasında bazı pratik farklılıklar göze çarpmaktadır. İstanbul Çağlayan ve Bakırköy adliyeleri, dosya yoğunluğu nedeniyle teknik takip kararlarının "katalog suçlar" bazında en sık verildiği merkezlerdir. Özellikle Esenyurt bölgesinden gelen dosyalar Bakırköy Adliyesi’nde görülmekte olup, bu bölgedeki ağır ceza avukatı meslektaşlarımızın HTS analizlerine ve baz istasyonu verilerine karşı uzman mütalaası alması hayati önem taşır.
Ankara Sıhhiye Adliyesi’nde, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına olan yakınlık nedeniyle usuli hatalar daha titizlikle incelenir. Ankara'daki mahkemeler, iletişimin tespiti kararlarında "başka suretle delil elde etme imkanının bulunup bulunmadığını" daha sert bir denetimden geçirir. İzmir Bayraklı Adliyesi’nde ise özellikle "tesadüfi delil" kavramı üzerine kurulu savunmaların, Yargıtay’ın güncel kararları ışığında dikkatle değerlendirildiği gözlemlenmektedir. Antalya Adliyesi’nde ise turizm sezonuna bağlı olarak artan suç tiplerinde, iletişimin tespiti kararlarının ivedilikle infaz edilmesi esastır.
Yargıtay İçtihatları Işığında İletişim Kayıtlarının Hukuki Niteliği
Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve ilgili ceza daireleri, iletişimin denetlenmesiyle elde edilen verilerin tek başına hükme esas alınamayacağını defaatle vurgulamıştır. Özellikle kasten öldürme veya nitelikli yağma gibi dosyalarda, sadece telefon konuşmalarına dayanılarak mahkumiyet kurulması bozma nedenidir. Yargıtay’a göre; tapeler (kayıt dökümleri) mutlaka yan delillerle desteklenmelidir. Ayrıca, şüpheli veya sanığın müdafii (avukatı) ile yaptığı görüşmeler hiçbir suretle dinlenemez ve kayda alınamaz; alınmışsa derhal imha edilmelidir.
Bir diğer kritik husus ise etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmak isteyen sanıkların, iletişim kayıtlarında adı geçen diğer kişiler hakkında verdikleri beyanların doğruluğunun HTS verileriyle teyit edilmesidir. Eğer HTS kayıtları ile sanık beyanları çelişiyorsa, şüpheden sanık yararlanır ilkesi devreye girmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
- WhatsApp yazışmaları mahkemede delil olur mu? Kişinin kendi rızasıyla sunduğu veya usulüne uygun cihaz el koymasıyla elde edilen yazışmalar delil niteliğindedir; ancak hukuka aykırı ele geçirilen ekran görüntüleri hükme esas alınamaz.
- Geçmişe dönük telefon dökümleri ne kadar süre saklanır? BTK verileri genellikle son 1 ila 2 yılın trafik bilgisini (kiminle, ne zaman konuşulduğu) saklar, ancak konuşma içerikleri operatörler tarafından kaydedilmez.
- İletişim kayıtları silinebilir mi? Hakkında beraat kararı verilen veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar çıkan kişilerin iletişim kayıtları, CMK 137 uyarınca hakim huzurunda imha edilir. Bu süreç denetimli serbestlik veya adli sicil kaydı gibi süreçleri doğrudan etkiler.
Hak Arama Hürriyeti ve Stratejik Savunma
Otuz yılı devirdiğim bu meslek hayatımda şunu gördüm: Bir davanın kazanılması veya kaybedilmesi, genellikle dosya arasındaki o yüzlerce sayfalık HTS dökümlerinin içindeki bir dakikalık bir sapmada ya da usulüne aykırı alınmış bir hakim kararında gizlidir. İletişim kayıtları, bir insanın özgürlüğü ile mahkumiyeti arasındaki o ince çizgiyi belirler. Bu nedenle, teknik takip verilerinin hukuki analizini yapamayan bir savunma, eksik kalmaya mahkumdur. Unutulmamalıdır ki; hukuk sadece kanun metinlerinden ibaret değildir; hukuk, o metinlerin insan onuruna ve haklarına en uygun şekilde yorumlanması sanatıdır. Adaletin tecellisi, her bir delilin hukuk süzgecinden titizlikle geçirilmesine bağlıdır; bu yolda atılacak hatalı bir adımın telafisi, yıllar süren bir özgürlük kaybı olabilir.